Podstawowe założenia psychoterapii psychodynamicznej wywodzą się wprost z teorii stworzonej przez Zygmunta Freuda. Głoszą one, że główną siłą napędową leżącą u podłoża zewnętrznych czynności i objawów są motywy wewnętrzne, pragnienia, fantazje, które najczęściej pozostają nieuświadomione. Ważne jest więc podkreślanie roli nieświadomości i wczesnych doświadczeń życiowych w powstaniu obecnych trudności. Problemy, z którymi nie radzi sobie pacjent, są łączone z jego historią życia, z wczesnodziecięcymi doświadczeniami i pod tym kątem analizowane. Zakłada się również, że mamy tendencję do powtarzania, nieświadomego odgrywania w kontakcie z psychoterapeutą istotnych dla nas niegdyś relacji. Kiedyś te zachowania pomogły nam poradzić sobie w niesprzyjających warunkach, obecnie mogą być zbyt sztywne i nieadekwatne wobec sytuacji życiowej; nie pozwalają dostrzec rzeczywistości obiektywnie, a jedynie przez soczewkę przeszłości.

Termin "psychodynamiczny" odnosi się także do sfery konfliktów wewnętrznych. Oznacza to, że terapeuta stara się dostrzec i nazwać wewnętrzne sprzeczności w potrzebach, popędach, fantazjach pacjenta oraz doprowadzić do ich rozwiązania.
 Ważną perspektywą patrzenia przez terapeutę na trudności pacjenta jest analiza jego mechanizmów obronnych. W trakcie pracy psychoterapeuta podejmuje działania mające na celu zamianę ich na bardziej dojrzałe, sprzyjające pełniejszemu życiu.

Podsumowując: psychoterapia psychodynamiczna stawia sobie za cel uzyskanie głębokich i trwałych zmian struktury osobowości. Dzięki terapii możliwe staje się podjecie na nowo przerwanego procesu dojrzewania i integracji osobowości, rozumienie siebie i tego, co leży u źródeł objawów.
Jeszcze kilka słów na temat rozróżnienia psychoterapii psychodynamicznej od psychoanalizy.

Terminy te są sobie bliskie, określają podobnie sposób rozumienia natury człowieka i natury jego zaburzeń, lecz różnią się w sposobach leczenia, czy też oddziaływania na pacjenta. Tradycyjna psychoanaliza to sesje terapeutyczne kilka (3,4,5) razy w tygodniu, zazwyczaj w pozycji leżącej, psychoanalityk stosuje technikę wolnych skojarzeń oraz komunikuje się z pacjentem poprzez interpretacje. Leczenie w konwencji psychodynamicznej polega na zachowaniu pozycji twarzą w twarz terapeuty i pacjenta, sesje odbywają się zazwyczaj raz w tygodniu (rzadziej dwa razy), terapeuta używa również innych technik oddziaływania niż interpretacje. Obie formy terapii zalicza się do terapii długoterminowych (od pół roku w terapii psychodynamicznej do kilku lat w psychoanalizie.